รากฟันเทียม คืออะไร มีกี่แบบ วิธี เตรียมตัว ก่อน หลัง ทำ
รากฟันเทียม (Dental Implant) เป็นทางออกของสำหรับผู้ที่สูญเสียฟันเเท้ไป รากฟันเทียมเป็นทั้งการรักษาสุขภาพฟันให้เเข็งเเรง และยังเป็นทันตกรรมความงามที่ช่วยชดเชยฟันแท้ที่หลุดไป ด้วยฟันซี่ใหม่ที่สมบูรณ์เเข็งแรงเหมือนฟันธรรมชาติแท้ๆ
รากฟันเทียม คืออะไร
รากฟันเทียม คือ รากฟันถูกที่สร้างขึ้นมาทำหน้าที่ทดแทนรากฟันธรรมชาติที่สูญเสียไป คนไข้จะได้รับการผ่าตัดเพื่อฝังรากเทียมที่ทำจากวัสดุไททาเนียม แบบพิเศษที่ใช้ในวงการทันตกรรม ยึดติดกับกระดูกขากรรไกร รากเทียมจะผสานเข้ากับเนื้อเยื่อในช่องปากได้เป็นอย่างดี ทำหน้าที่ได้เหมือนกับรากฟันของจริง รากฟันเทียมนี้จะเป็นฐาน เชื่อติดกับส่วนที่เป็นเนื้อฟัน ได้แก่ ครอบฟัน หรือสะพานฟันอีกที
VDO อธิบาย รากฟันเทียม คืออะไร
รากฟันเทียมทำจากอะไร
เราแบ่งส่วนประกอบของรากฟันเทียมเป็น 3 ส่วน คือ
- ราก (Fixture) มีลักษณะคล้ายสกรู ทำหน้าที่เป็นรากฟันที่เชื่อมติดกับกระดูกขากรรไกร รากฟันทำจากวัสดุไทเทเนียม (Titanium) ที่เข้ากันได้ดีกับเนื้อเยื่อให้ความแข็งแรง ทนแรงบดเคี้ยวได้อย่างมีประสิทธิภาพ
- แกนฟัน (Abutment) อยู่ตรงกลางระหว่างรากและครอบฟัน เปรียบเสมือนโครงสร้างแกนฟันหลัก ทำหน้าที่เป็นตัวยึดรากฟันไทเทเนียมกับครอบฟันให้มั่นคง
- ครอบฟัน (Crown) ผลิตจากเซรามิก ทำรูปร่างและสีให้เหมือนฟันธรรมชาติ
Single Dental Implant
รากฟันเทียมซี่เดียว
การทำรากฟันเทียมฟันซี่เดียว จะชดเชยฟันที่หายไปทั้งซี่ตั้งเเต่รากฟันจนถึงตัวฟัน เหมาะกับคนไข้มีฟันซี่เดียวหายไปหรือหลายซี่ที่ไม่ได้อยู่ติดกัน
Implant Supported Bridge
รากฟันเทียมหลายซี่
การทำรากฟันเทียมหลายซี่ ใช้การติดสะพานฟันที่รองรับรากฟันเทียม ซึ่งมีแกนฟันที่เชื่อมต่อระหว่างรากฟันเทียมและสะพานฟัน เพื่อชดเชยฟันที่หายไปจำนวน 2 ซี่ขึ้นไปที่อยู่ติดกัน โดยใช้สะพานฟันเป็นตัวปิดช่องว่างตรงกลางของฟันซี่ที่หายไป เหมาะกับคนไข้ที่สูญเสียฟันหลายซี่ที่อยู่ติดกัน
Implant-Retained Denture
รากฟันเทียมทั้งปาก
รากฟันเทียมทั้งปาก จะถูกวางเรียงบนแนวเหงือกของคนไข้ เพื่อทดแทนฟันบนหรือฟันล่างทั้งชุด ทันตแพทย์จะวางรากฟันเทียมสี่จุดตามแนวโค้งขากรรไกร ในขั้นตอนการขณะรักษา ฟันปลอมอาจได้รับการปรับแก้ไขเพื่อให้สามารถสวมใส่ได้พอดีกับกระดูกที่ผสานตัวกับรากเทียม
หลักการทำงานของรากฟันเทียม
รากฟันเทียม บริเวณตัวรากมีลักษณะคล้ายสกรูทำจากไทเทเนียม จะถูกฝังเข้าไปในกระดูกขากรรไกร มีแกนฟันเชื่อมต่อตัวรากเเละครอบฟันหรือสะพานฟันเข้าด้วยกัน รากฟันไทเทเนียมสามารถผสานกับเนื้อเยื่อกระดูกจากรรไกรรได้อย่างดี ช่วยรองรับแรงบดเคี้ยวอาหารได้เป็นอย่างดีเหมือนกับฟันธรรมชาติ
ข้อดีของการทำรากเทียม
เมื่อสูญเสียฟันแท้ไป ปัญหาที่ตามมาคือมีช่องว่างในฟันเกิดขึ้น ทำให้ฟันซี่ที่อยู่ข้างเคียงล้มได้ การทำรากเทียมมีข้อดีคือ
- ป้องกันฟันล้มหรือฟันเอียงที่เกิดจากการสูญเสียฟัน
- เสริมสร้างความแข็งแรงเเละสุขอนามัยในช่องปาก
- เคี้ยวอาหารได้อย่างมีประสิทธิภาพเหมือนฟันธรรมชาติ
- เสริมบุคลิกภาพ คืนรอยยิ้มที่สวยงาม สร้างความมั่นใจ
- ช่วยเพิ่มสมรรถภาพในการพูด
- แก้ปัญหาที่เจอจากการใส่ฟันปลอมแบบถอดได้ เช่น ฟันปลอมหลวม เห็นตะขอเกี่ยว เคี้ยวอาหารติดขัด กังวลว่าฟันปลอมจะหลุดขณะเคี้ยวอาหาร/สนทนา
ความเสี่ยงในการทำรากฟันเทียม
การผ่าตัดโดยทั่วไปอาจพบเสี่ยงได้จากการดูแลแผลเปิดได้ ในส่วนของการผ่าจัดทำรากฟันเทียมก็เช่นกัน ถึงเเม้จะพบได้ไม่บ่อยและ สามารถรักษาได้
- การติดเชื้อที่บริเวณรากฟันเทียม
- การปวดบวมระบม เนื่องจากผ่าตัดกระสบโครงสร้างโดยรอบ เช่น ฟัน หลอดเลือดอื่นๆ
- ปัญหาไซนัสเมื่อรากฟันเทียมที่ขากรรไกรบน เข้าไปในโพรงไซนัส
แต่คุณไม่ต้องกังวลไปเพราะ ทันตแพทย์จะทำความสะอาดพื้นที่ผิวก่อนผ่าตัด และให้การรักษาด้วยยาปฏิชีวนะเพื่อควบคุมการติดเชื้อ และหลังผ่าตัดจะมีการนัดหมายคนไข้ ติดตามผลหลังผ่าตัด เพื่อให้แน่ใจว่าไม่มีการติดเชื้อในภายหลัง ในเคสพิเศษที่มีปัญหาสุขภาพ เช่น ไซนัส จะมีการตรวจเช็คสุขภาพคนไข้ ถ้าคนไข้มีไซนัส จะทำการยกผนังไซนัส (Sinus Augmentation, Sinus Lift) เพิ่มเติม
เตรียมตัวก่อนทำรากฟันเทียม
- ปรึกษาทันตแพทย์ คุณหมอพิจารณาว่าความเหมาะสมของคนไข้ทำรากฟันเทียม มีการทำการเอ็กซเรย์ฟัน หรือทำ CT Scan สแกนภาพ 3 มิติ ตรวจสภาพกระดูก อาจมีการทำพิมพ์ปาก และเช็คประวัติคนไข้ เพื่อนำมาวางแผนขั้นตอนการรักษาให้เหมาะสมปลอดภัยกับคนไข้
- กำหนดนัดหมายวันผ่าตัด คนไข้ควรวางแผนเตรียมพักฟื้น ดูเเลช่องปากหลังผ่าตัดให้ดี
- เตรียมอาหารอ่อนๆ และยาแก้ปวด
- หยุดพักงาน 1-2 วันแรก
- พักออกกำลังกายหลังผ่าตัด 1 สัปดาห์
- เตรียมร่างกายให้พร้อมก่อนการผ่าตัด พักผ่อนให้เพียงพอ คนไข้ต้องอดอาหารเป็นเวลา 12 ชั่วโมงก่อนการผ่าตัด
ขั้นตอนการทำรากฟันเทียม
ขั้นตอนในการรักษารากฟันเทียมในการมาพบที่คลินิกเพื่อสรุปเบื้องต้นในการรักษา
- พบทันตแพทย์เพื่อดูความเหมาะสม มีการเอ็กซ์เรย์ฟัน (X-rays, panoramic films, CT scans) ตรวจมวลกระดูก เพื่อเตรียมแผนการรักษาที่เหมาะสมสำหรับคนไข้ คุณหมอจะเป็นคอยแนะนำผู้ป่วยถึงวิธีการเตรียมตัวสำหรับการรักษาแต่ละขั้นตอน ตัวอย่าง เช่น
- คนไข้ที่มีสุขภาพแข็งแรงปกติดี คุณหมอสามารถวางรากฟันเทียมและแกนโครงสร้างฟันเทียมภายในผ่าตัดครั้งเดียว หรือบางกรณีคุณหมออาจใส่ครอบฟันควบคู่ไปกับรากฟันเทียมก็ได้
- กรณีคนไข้มีภูมิคุ้มกันอ่อนแอ หรือมีเคยได้รับการปลูกถ่ายอวัยวะ คุณหมอจะให้ยาปฏิชีวนะก่อนและหลังการผ่าตัดช่องปากแต่ละครั้ง
- กรณีคนไข้มีอาการแพ้ยาชา หรือคนไข้มีการใช้ยาที่มีผลต่อยาสลบในการผ่าตัดทำรากเทียม คุณหมอจะต้องปรับแผนการรักษา
- กรณีคนไข้ที่ต้องเตรียมความพร้อมกระดูกขากรรไกรสำหรับวางรากฟันเทียม คุณหมอจะเพิ่มขั้นตอนการปลูกถ่ายกระดูก หรือปรับกรามให้เข้ากับแผนการรักษา
- เตรียมตำแหน่งที่จะผ่าตัดรากฟันเทียมให้พร้อม ทันตแพทย์จะทำการปลูกถ่ายกระดูก(Bone Graft) หากความหนาของกระดูกขากรรไกรบางหรืออ่อนเกินไปที่จะใส่รากฟันเทียม เเละปรับปรับรูปร่างได้เพื่อให้รากฟันเทียมยึดเกาะกับกระดูกได้ดี หากพบว่ามีฟันคุด (Impacted Teeth) หรือฟันที่เสียหายซี่อื่น คุณหมอจะทำการถอนฟันร่วมด้วย ในขั้นตอนนี้ต้องรอให้กระดูกขากรรไกรที่ปลูกถ่ายฟื้นฟูเเละพร้อมสำหรับทำรากฟันเทียมในลำดับต่อไป
- กำหนดนัดหมายวันผ่าตัด คนไข้ควรวางแผนเตรียมพักฟื้น ดูเเลช่องปากหลังผ่าตัดให้ดี
- ตรียมอาหารอ่อนๆ และยาแก้ปวด
- หยุดพักงาน 1-2 วันแรก
- พักออกกำลังกายหลังผ่าตัด 1 สัปดาห์
- เตรียมร่างกายให้พร้อมก่อนการผ่าตัด พักผ่อนให้เพียงพอ คนไข้ต้องอดอาหารเป็นเวลา 12 ชั่วโมงก่อนการผ่าตัด
- ทันตแพทย์ติดตั้งครอบฟัน เมื่อตรวจสอบเเล้วว่ารากฟันเทียมที่ผ่าตัด ฝังเข้ากันกับกระดูกรอบข้างได้เรียบร้อยดีเเล้ว คุณหมอจะติดตั้งโครงสร้างแกนกลาง (Abutment) เเละสวมครอบ ฟันติดเข้าไปที่แกนฟัน เป็นอันเสร็จเรียบร้อย
- ทันตแพทย์นัดติดตามผลการรักษา ทันตแพทย์ นัดคนไข้เพื่อติดตามผลหลังผ่าตัด ภายใน 1-2 เดือน ช่วงเเรก เเละนัดตรวจประจำปี เพื่อเช็คสุขภาพช่องปากตามปกติ
อายุการใช้งานรากฟันเทียม
รากฟันเทียมมีอายุการใช้งาน ที่นานเพราะ วัสดุทำจากไทเทเนียมที่แข็งแรงและเข้ากับเนื้อเยื่อเหงือกได้ดี และสามารถรองรับการใช้งานได้ตั้ง 10 – 20 ปีขึ้นไป ถ้าดูเเลรักษาให้ดี โดยที่ไม่มีอาการอักเสบก็สามารถอยู่ได้ตลอดชีวิต
การดูแลตัวเองหลังผ่าตัดใส่รากเทียม
การดูเเลในช่วงพักฟื้นหลังผ่าตัด จะมีอาการปวดระบมเป็นเวลา 3-7 วัน แนะนำให้ปฎิบัติตามคำแนะนำของแพทย์เพื่อให้แผลในช่องปากฟื้นตัวได้เร็ว
- ประคบเย็นบนผิวบริเวณที่ผ่าตัดทันทีหลังการรักษา เพื่อช่วยลดอาการบวม
- หลีกเลี่ยงการใช้หลอดดูดเครื่องดื่ม 24 ชั่วโมงหลังการผ่าตัด เพราะแรงดูดจะทำให้ลิ่มเลือดที่กำลังสมานตัวหลุดออก ทำให้เกิดอาการปวดและเสี่ยงต่อการติดเชื้อได้
- ในช่วงแรกแนะนำให้รับประทานอาหารเหลว ที่ไม่ต้องเคี้ยวเพื่อกันการระบมหลังผ่าตัด
- ล้างแผลด้วยน้ำเกลือ 3-4 ครั้งต่อวัน
- หลีกเลี่ยงอาหารร้อนจัด อาหารเเข็งกรอบ หรือมีความเหนียว ช่วง 2 วันแรก
- หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่อย่างน้อย 3 วันหลังการผ่าตัด
- ทันตแพทย์จะแนะนำให้คุณกินยาแก้ปวดเพื่อบรรเทาอาการ
การฟื้นตัวของคนไข้แตกต่างกันตามสภาพช่องปาก ควรไปพบทันตแพทย์ตามนัดเพื่อติดตามดูผลหลังการรักษา อย่างไรก็ตามการฝังรากฟันเทียมถือเป็นการผ่าตัดมาตรฐานที่ช่วยรักษาการสูญเสียฟันได้เป็นอย่างดี ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีอาการปวดที่ใกล้เคียหรือน้อยกว่าการปวดจากการถอนฟัน
คนไข้ที่เพิ่งทำรากฟันเทียมครั้งเเรก 5-7 วันหลังผ่าตัด อาการปวดบวมแผลจะค่อยๆน้อยลงจนหายไป หลังจากแผลประสานกันดีเเล้ว คนไข้เเทบไม่รู้สึกแตกต่างกับฟันแท้เลย
กรณีคนไข้ที่เคยใส่ฟันปลอม เมื่อเปลี่ยนเป็นรากฟันเทียม จะรู้สึกได้ชัดเจนว่าไม่ต้องปรับตัวเหมือนช่วงแรกในการใส่ฟันปลอม ไม่รู้สึกรำคาญ สามารถเคี้ยวอาหารได้สะดวกขึ้น ตัดปัญหาควาามกังวล ว่าฟันปลอมเคลื่อนหรือหลุดขณะรับประทานอาหาร หรือพูด
ใครทำรากฟันเทียมได้บ้าง
ไม่ใช่ว่าคนไข้ที่สูญเสียฟันทุกคนสามารถรักษาด้วยการผ่าตัดฝังรากเทียมได้ มีปัจจัยความเหมาะสมทางร่างกายที่ทันตแพทย์พิจารณา คือ
- มีปริมาณกระดูกที่เพียงพอ ในการผ่าตัดรากฟันเทียม พบว่าคนไข้ที่สูญเสียฟันมาระยะหนึ่ง อาจมีกระดูกไม่เพียงพอ ซึ่งทันตแพทย์จะตรวจสอบด้วยเครื่องสแกน CBCT แสดงภาพ 3 มิติ ช่องปากและกระดูกขากรรไกร และทำการประเมินปริมาณกระดูกได้ หากพบว่ามีกระดูกไม่เพียงพอในการปลูกรากฟันเทียม คุณหมอจะต้องเตรียมการปลูกถ่ายกระดูกก่อน เพื่อให้ร่างกายสร้างกระดูกและเนื้อเยื่อขึ้นใหม่ให้พร้อมรับการผ่าตัดต่อไปได้
- อายุ 18 ปีขึ้นไป การทำรากฟันเทียมจะได้ผลดีที่สุด ในวัยที่ร่างกายเติบโต กระดูกขากรรไกรพัฒนาเต็มที่เเล้ว
- มีสุขภาพที่ดี สุขภาพร่างกายและสุขภาพช่องปากที่ดีเป็นสิ่งสำคัญในการผ่าตัดรากฟันเทียม คนไข้ที่มีพฤติกรรมเสี่ยง เช่น สูบบุหรี่จัดหรือมมีโรคประจำตัว เช่น ความเบาหวาน โรคมะเร็งที่มีการฉายรังสีที่บริเวณใบหน้า ลูคีเมีย ไฮเปอร์ไทรอยด์ ปริทันต์อักเสบรุนแรง ฟันผุ ควรได้รับการรักษาเพิ่มเติมก่อน ทันตแพทย์จะประเมินสุขภาพช่องปากเเละวางแผนรักษาก่อน หรือสำหรับคนไข้ที่มีโรคประจำตัว อาจจะต้องปรึกษาแพทย์ประจำตัวด้วย
- สตรีมีครรภ์ควรเลี่ยงการรักษารากฟันเทียม เนื่องจากเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนเป็นอันตรายต่อเด็กได้ ทันตแพทย์แนะนำให้คลอดบุตรก่อน
วิธีทำความสะอาด รากฟันเทียม
รากฟันเทียมยึดติดแน่นเหมือนฟันจริง จึงมีความแข็งแรงมาก ไม่ต้องคอยถอดเข้าถอดออกบ่อยครั้งเหมือนฟันปลอมแบบอื่นๆ การดูแลรักษาง่ายเหมือนฟันธรรมชาติ แปรงฟัน ใช้ไหมขัดฟันได้ตามปกติ ตรวจสุขภาพช่องปากเป็นประจำทุกปี
- มีปริมาณกระดูกที่เพียงพอ ในการผ่าตัดรากฟันเทียม พบว่าคนไข้ที่สูญเสียฟันมาระยะหนึ่ง อาจมีกระดูกไม่เพียงพอ ซึ่งทันตแพทย์จะตรวจสอบด้วยเครื่องสแกน CBCT แสดงภาพ 3 มิติ ช่องปากและกระดูกขากรรไกร และทำการประเมินปริมาณกระดูกได้ หากพบว่ามีกระดูกไม่เพียงพอในการปลูกรากฟันเทียม คุณหมอจะต้องเตรียมการปลูกถ่ายกระดูกก่อน เพื่อให้ร่างกายสร้างกระดูกและเนื้อเยื่อขึ้นใหม่ให้พร้อมรับการผ่าตัดต่อไปได้
- อายุ 18 ปีขึ้นไป การทำรากฟันเทียมจะได้ผลดีที่สุด ในวัยที่ร่างกายเติบโต กระดูกขากรรไกรพัฒนาเต็มที่เเล้ว
- มีสุขภาพที่ดี สุขภาพร่างกายและสุขภาพช่องปากที่ดีเป็นสิ่งสำคัญในการผ่าตัดรากฟันเทียม คนไข้ที่มีพฤติกรรมเสี่ยง เช่น สูบบุหรี่จัดหรือมมีโรคประจำตัว เช่น ความเบาหวาน โรคมะเร็งที่มีการฉายรังสีที่บริเวณใบหน้า ลูคีเมีย ไฮเปอร์ไทรอยด์ ปริทันต์อักเสบรุนแรง ฟันผุ ควรได้รับการรักษาเพิ่มเติมก่อน ทันตแพทย์จะประเมินสุขภาพช่องปากเเละวางแผนรักษาก่อน หรือสำหรับคนไข้ที่มีโรคประจำตัว อาจจะต้องปรึกษาแพทย์ประจำตัวด้วย
- สตรีมีครรภ์ควรเลี่ยงการรักษารากฟันเทียม เนื่องจากเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนเป็นอันตรายต่อเด็กได้ ทันตแพทย์แนะนำให้คลอดบุตรก่อน
คำถามที่พบบ่อยๆ กับการทำรากฟันเทียม
ในขั้นตอนการทำทันตแพทย์จะให้ยาชากับคนไข้จึงไม่ทำให้รู้สึกเจ็บขณะผ่าตัด ในการฝั่งเหล็กในกระดูกขากรรไกรซึ่ไมม่มีเส้นประสาทคนไข้ก็ไม่ได้รับความเจ็บปวดอยู่เเล้ว อาจจะรู้สึกได้สะเทือนจากการใส่เครื่องมือ ช่วงพักฟื้นหลังผ่าตัดอาจมีอาการปวดบ้าง เเต่คุณหมอจะให้ยาแก้ปวดเพื่อบรรเทาอาการ เพราะมีการระบมจากแผลผ่าตัดซึ่งถือเป็นเรื่องปกติ
ในขั้นตอนการผ่าตัดรากฟันเทียม ใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมง (ถ้าไม่มีการผ่าตัดอื่นๆ ร่วมด้วย) หลังผ่าตัดต้องรอพักฟื้น 2-6 เดือน ให้รากฟันยึดติดกับกระดูกเรียบร้อยดีจึงเตรียมใส่ครอบฟันต่อได้
การทำรากเทียมมีราคาแพง และไม่ได้ครอบคลุมในประกันสุขภาพ พบอาการหลังการรักษา เช่น ปวด บวม และมีเลือดออกเนื่องจากการผ่าตัด อาจพบอาการข้างเคียงจากการใช้ยาสลบในการรักษา เช่น คลื่นไส้ อาเจียน และง่วงนอน
ขึ้นอยู่กับลักษณะการสวมใส่ ซึ่งถ้าทำและใส่อย่างถูกวิธีก็ยาวๆกันเป็น 10 – 20 ปีขึ้นไป ถ้าดูเเลรักษาให้ดีก็สามารถอยู่ได้ตลอดชีวิต
ถึงเเม้รากฟันเทียมจะมีราคาค่อนข้างสูง เเต่ก็มีความทนทานมาก ในด้านการใช้งานเเละดูเเลรักษาเหมือนกับฟันเเท้ รากฟันเทียมจึงน่าจะเป็นตัวเลือกที่ดีที่สุดสำหรับการรักษาฟันธรรมชาติที่สูญเสียไป
คนไข้ที่ใส่รากฟันเทียมต้องการจัดฟันในภายหลัง ถ้าฟันซี่ที่เป็นรากเทียมมาเเล้วต้องจัดฟันด้วยจะไม่สามารถจัดฟันได้ เนื่องจากรากเทียมไม่สามารถเคลื่อนย้ายได้ คนไข้ควรปรึกษาทันตแพทย์ เพื่อวางแผนรักษาอย่างถูกต้อง ลดการเสียเวลาเเละเสียค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็น
การสูบบุหรี่จะทําให้กระดูกเเละเนื้อเยื่อที่อยู่รอบๆ รากเทียมอักเสบ เกิดอาการเหงือกร่นบริเวณที่ทำรากฟันเทียม ส่งผลให้รากฟันเทียมโยกและอาจทำให้รากฟันเทียมหลุดได้
หวังว่าบทความเกี่ยวกับฟันปลอมนี้จะช่วยตอบข้อสงสัยใครหลายๆ ที่กำลังดูข้อมูลสำหรับตัวเองหรือคนรู้จัก เพื่อแก้ไขปัญหาการสูญเสียฟัน เติมรอยยิ้มของคุณกลับมาสดใสและเพิ่มความมั่นใจให้ตัวเอง สามารถติดต่อสอบเพื่อปรึกษาทันตแพทย์ได้เลยนะคะ
อ่านเพิ่มเติม
ให้คุณมีรอยยิ้มสวย มั่นใจพร้อมรับทุก “โอกาส”
สัมผัสประสบการณ์ ออกแบบรอยยิ้มเฉพาะบุคคล